ŞİŞLİ / İSTANBUL +90 (212) 302 50 08

Ana Sayfa / Ceza Hukuku / Soruşturma Rehberi

Hakkınızda soruşturma mı var?

Soruşturmanın nasıl başladığını, ihbar ya da şikâyet sonrası sırasıyla neler olduğunu, emniyete ifadeye giderken ve ifade sırasında nelere dikkat etmeniz gerektiğini adım adım anlattık.

Bir suç şüphesiyle hakkınızda soruşturma başlatılması, sizin suçlu olduğunuz anlamına gelmez. Bu aşamada atacağınız ilk adımlar ve özellikle ilk ifadeniz, sürecin sonraki aşamalarını doğrudan etkileyebilir. Bu rehber, Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) hükümlerine ve avukatlar için hazırlanan “müdafiin kontrol listesi” çalışmalarına dayanarak şüphelilere yönelik genel bir çerçeve sunar.

Soruşturma nasıl başlar?

Soruşturma, Cumhuriyet savcısının bir suçun işlendiği izlenimini veren bir durumu öğrenmesiyle başlar. Savcı bunu ihbar, şikâyet ya da başka bir yolla öğrenir öğrenmez kamu davası açmaya yer olup olmadığına karar vermek için işin gerçeğini araştırmaya başlar (CMK m.160).

İhbar veya şikâyet, Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluğa (polis, jandarma) yazılı veya sözlü olarak yapılabilir; valilik, kaymakamlık ya da mahkemeye yapılan başvurular da savcılığa gönderilir (CMK m.158). Savcı, toplanan delillerin hem aleyhinize hem de lehinize olanlarını toplamak ve haklarınızı korumakla yükümlüdür.

İyi bilmeniz gereken: İhbar veya şikâyet konusu fiilin suç olmadığı araştırma gerekmeksizin açıkça anlaşılıyorsa ya da başvuru soyut ve genel nitelikteyse savcılık “soruşturma yapılmasına yer olmadığına” karar verir ve şikâyet edilen kişiye şüpheli sıfatı verilmez (CMK m.158/6).

Soruşturma evresindeki işlemler, savunma haklarına zarar vermemek koşuluyla gizlidir (CMK m.157). Bu nedenle dosya hakkında sosyal medyada ya da üçüncü kişilerle açıklama yapmaktan kaçının.

Hakkınızda ihbar ya da şikâyet olursa sırasıyla neler olur?

Her dosya kendine özgüdür; ancak bir soruşturma genellikle aşağıdaki sırayı izler.

  1. 1

    İhbar veya şikâyet ulaşır

    Başvuru savcılığa ya da kolluğa yapılır; kolluk durumu derhal savcıya bildirir ve onun talimatıyla çalışır.

    CMK 158, 161
  2. 2

    Savcı ön değerlendirme yapar

    Açıkça suç oluşturmayan ya da soyut başvurularda soruşturmaya yer olmadığına karar verilir; aksi hâlde soruşturma başlatılır.

    CMK 158/6, 160
  3. 3

    Deliller toplanır

    Tanık ve müşteki ifadeleri, kamera kayıtları, yazışmalar, bilirkişi incelemesi; gerekirse arama ve el koyma gibi tedbirler.

    Araştırma
  4. 4

    İfadeye çağrı ya da yakalama

    Şüpheli, davetiye veya telefonla ifadeye çağrılır; bazı durumlarda yakalanarak gözaltına alınabilir.

    CMK 90, 91, 145
  5. 5

    İfade alınır

    İfade kollukta ya da savcılıkta alınır. Savcı serbest bırakabilir, adli kontrol ya da tutuklama talebiyle sulh ceza hâkimliğine sevk edebilir.

    CMK 147, 101
  6. 6

    Soruşturma sonuçlanır

    Yeterli şüphe yoksa kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir; yeterli şüphe varsa iddianame düzenlenerek dava açılır. Bazı suçlarda uzlaştırma süreci işletilir.

    CMK 170, 172

Emniyete ifadeye çağrıldıysanız

İfadeye çağrılan kişiye çağrılma nedeni açıkça bildirilir; usulüne uygun çağrıya uyulmazsa zorla getirme kararı verilebilir (CMK m.145, 146). Bu yüzden çağrıyı görmezden gelmeyin, ama hazırlıksız da gitmeyin.

  1. Hangi sıfatla çağrıldığınızı öğrenin. Şüpheli, tanık ya da müşteki olmanız haklarınızı ve yükümlülüklerinizi değiştirir. Dosya numarasını ve hangi birimin çağırdığını not edin.
  2. Gitmeden önce bir avukata danışın. Ceza soruşturmasında ifadenize avukatınızla gidebilirsiniz; ifade sırasında en çok üç avukat hazır bulunabilir (CMK m.149).
  3. Telefonda ya da gayriresmî ortamda olay anlatmayın. Açıklamalarınızı ifade tutanağına geçecek şekilde, avukatınızın yanında yapın.
  4. Kimliğinizi yanınıza alın. Elinizdeki belgeleri (sözleşme, dekont, yazışma, fotoğraf) düzenleyin; hangisinin sunulacağına avukatınızla birlikte karar verin.
  5. Dinlenmiş olarak gidin. Yorgun, uykusuz ya da ilaç etkisi altındaysanız bunu belirtin; yorgunluk iradenizi ve ifadenizin doğruluğunu etkileyebilir.
  6. Yakınlarınızı bilgilendirin. Nereye ve hangi saatte gittiğinizi güvendiğiniz birine haber verin.

Yakalandıysanız ya da gözaltındaysanız haklarınız

Kolluk, yakalanan kişiye kanuni haklarını derhal bildirmek zorundadır (CMK m.90/4). Başlıca haklarınız şunlardır:

Avukat hakkı

Avukat seçebilir, seçemiyorsanız istemeniz hâlinde baro avukat görevlendirir. Avukatınızla her zaman ve başkalarının duyamayacağı ortamda görüşebilirsiniz. CMK 147, 149, 154

Susma hakkı

Size yüklenen suç hakkında açıklama yapmamak kanuni hakkınızdır. Kimlik sorularına ise doğru cevap vermek zorundasınız. CMK 147/1-a, e

Yakınlarına haber

Yakalandığınız, yakınlarınızdan istediğinize ya da belirlediğiniz bir kişiye gecikmeksizin bildirilir. CMK 95, 147/1-d

Gözaltı süresi

Kural olarak yakalama anından itibaren 24 saati geçemez (hâkime gönderme için zorunlu yol süresi hariç, en çok 12 saat). Toplu suçlarda savcının yazılı emriyle her defasında bir günü geçmemek üzere üç güne kadar uzatılabilir. CMK 91

Gözaltına itiraz

Yakalama, gözaltı ya da sürenin uzatılmasına karşı siz, avukatınız, eşiniz veya birinci-ikinci derece kan hısımlarınız sulh ceza hâkimliğine başvurabilir; hâkim 24 saat dolmadan karar verir. CMK 91/5

Kötü muameleye karşı koruma

Baskı, tehdit, yorma, aldatma ya da kanuna aykırı vaatle ifade alınamaz. Fiziksel bir şikâyetiniz varsa doktor muayenesi isteyin ve bunu tutanağa geçirtin. CMK 148

Zorunlu müdafilik: Çocuklar, kendini savunamayacak derecede malul olanlar, sağır ve dilsizler ile alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlarda istem aranmaksızın avukat görevlendirilir (CMK m.150). Tutuklama istendiğinde de şüpheli mutlaka bir müdafinin yardımından yararlanır (CMK m.101/3).

İfade sırasında nelere dikkat etmelisiniz?

İfade alma, kanunda belirli bir sıraya bağlanmıştır (CMK m.147): önce kimliğiniz tespit edilir, size yüklenen suç anlatılır, haklarınız hatırlatılır, ardından olayla ilgili sorular sorulur ve her şey bir tutanağa geçirilir.

  1. Suçlamayı tam olarak anlayın. Size hangi fiilin, ne zaman, nerede ve kime karşı işlendiğinin isnat edildiğini sorun. Anlamadığınız bir nokta varsa açıklama isteyin.
  2. Susma hakkını bilinçli kullanın. Kimlik dışındaki soruları cevaplamamak hakkınızdır; bu hak tamamen ya da bazı sorular için kullanılabilir. Hangi yolun sizin için doğru olduğuna avukatınızla birlikte karar verin.
  3. Emin olmadığınız konuda tahminde bulunmayın. Hatırlamıyorsanız “hatırlamıyorum”, bilmiyorsanız “bilmiyorum” demek, yanlış bir ayrıntı vermekten iyidir.
  4. Yönlendirici sorulara dikkat edin. Sorular olayı anlatmanızı sağlayacak şekilde (ne, ne zaman, nerede, nasıl, neden, kim) sorulmalıdır; “öyle değil mi?” biçimindeki yönlendirici sorularda avukatınız itiraz edebilir.
  5. Lehinize delillerin toplanmasını isteyin. Şüpheden kurtulmanız için tanık dinlenmesini, kamera kaydı ya da belge getirtilmesini talep edebilirsiniz (CMK m.147/1-f).
  6. Yorulursanız ara isteyin. İfadenin özgür iradenize dayanması gerekir; yorgunluk, baskı ya da aldatma ile alınan ifade rızanızla verilmiş olsa bile delil olamaz (CMK m.148).
  7. Tutanağı imzalamadan önce baştan sona okuyun. Söyledikleriniz eksik ya da farklı yazılmışsa düzeltilmesini isteyin. İmzalamaktan kaçınırsanız nedeni tutanağa yazılır; ifadeyi alan ve yazanın isim ve sicil bilgilerinin yer aldığını kontrol edin.

Önemli: Avukat hazır bulunmadan kollukta alınan ifade, hâkim veya mahkeme önünde şüpheli tarafından doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz (CMK m.148/4). Yine de ilk ifadeyi avukatla vermek her zaman daha güvenlidir.

İfadeden sonra ne olur?

İfadenizin ardından savcı sizi serbest bırakabilir ya da adli kontrol (yurt dışı çıkış yasağı, düzenli imza gibi) veya tutuklama talebiyle sulh ceza hâkimliğine sevk edebilir. Tutuklama kararı verilmezse derhal serbest bırakılırsınız (CMK m.101/4).

Avukatınız soruşturma dosyasını inceleyebilir ve belge örneği alabilir. Bazı suçlarda hâkim kararıyla bu yetki kısıtlanabilir; ancak sizin ifade tutanağınız ve bilirkişi raporları kısıtlama kapsamı dışındadır (CMK m.153).

Soruşturma sonunda yeterli şüphe yoksa kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir ve bu karar size bildirilir; yeterli şüphe varsa iddianame düzenlenir (CMK m.170, 172). Bazı suçlar uzlaştırmaya tabidir; dosyanızın bu kapsamda olup olmadığını avukatınıza sorun.

Şüpheli için kısa kontrol listesi

Avukatlar için hazırlanan “müdafiin kontrol listesi” çalışmalarından şüphelilere uyarlanmıştır. İşaretledikleriniz yalnızca bu tarayıcıda görünür.

Bu rehber genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki görüş yerine geçmez. Somut olayınız için bir avukata danışınız. Kaynak: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu; avukatlar için hazırlanan “müdafiin kontrol listesi” çalışmaları.

Görüşme talep edin +90 (212) 302 50 08